موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 The Pattern of Reviewing Sustainable Development and Security Research in Southeastern Iran: A Scoping Review of Biological, Environmental, and Health Challenges with an Integrated Policy-Making Perspective الگوی بررسی پژوهش‌های توسعه پایدار و امنیت در جنوب شرق ایران: مروری دامنه‌ای بر چالش‌های زیستی، زیست‌محیطی و سلامت با نگاهی یکپارچه به سیاست‌گذاری 178 192 246431 10.30491/jcm.2026.246431 FA جلیل عرب خردمند مرکز تحقیقات سلامت دفاعی، تهران، ایران مهرداد فرخی کری بزرگ مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، پژوهشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران جمال مهرعلی پور مرکز تحقیقات سلامت در حوادث و بلایا، پژوهشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران مریم نقدیانی مرکز تحقیقات سلامت دفاعی، تهران، ایران محمد رضا واعظ مهدوی بنیاد همدلان آینده نگر ایران، همدلان آینده نگر سیستان و بلوچستان (هاسب)، پژوهشکده عدالت در سلامت، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Journal Article 2025 09 03 Background and Aim: This scoping review examines research on sustainable development and security in southeastern Iran, focusing on Sistan and Baluchestan Province, based on over 127 national and international sources from 2014 to 2025. The primary aim is to map the current state of research across key axes: health equity, biological threats and bio-defense, water scarcity crisis, dust storms and social health impacts on marginalized populations, institutional synergy, and foresight of emerging threats. Methods: The methodology follows the Arksey and O'Malley (2005) framework and PRISMA-ScR guidelines, involving systematic searches in databases like SID, PubMed, Scopus, and official reports; screening with inclusion/exclusion criteria; data extraction using quantitative tools (Gini coefficient, Moran's statistics) and qualitative methods (thematic analysis); and SWOT analysis for each axis. Results: Findings reveal persistent inequalities in health equity: Gini coefficient for general practitioner distribution at 0.223-0.438 (higher than national average 0.19-0.22), with over 60% resources concentrated in major cities. Biological threats, such as bioterrorism, rank among the top five global risks, with simulations indicating 30-50% societal impact. Conclusion: Basij Medical Society covered over 65-75% of marginal areas during COVID-19, providing over 450,000 free visits and 180,000 mobile vaccinations. Water scarcity features annual groundwater decline of 50-80 cm, with participatory models increasing farmer involvement by 30-40%; forecasts to 2036 predict 18-25% rise in invasive vectors (malaria, leishmaniasis). Dust storms (PM10 up to 3,000 µg/m³) lead to 45-65% increase in child respiratory hospitalizations and 30-45% mental disorders in marginalized communities, with low social capital worsening health outcomes by 28-35%. Institutional HSE synergy reduces biological risks by 20-30% and boosts border service coverage to 80%. SWOT analysis highlights gaps like the absence of integrated multivariate models. Recommendations include conducting a comprehensive scoping review for data synthesis and evidence-based policy-making. This study provides a scientific foundation for the "Basij, Development, and Sustainable Security in Southeastern Iran" conference to strengthen the link between science and practice. زمینه و هدف: این مطالعه مروری دامنه‌ای بر پژوهش‌های مرتبط با توسعه پایدار و امنیت در جنوب شرق ایران، با تمرکز بر استان سیستان و بلوچستان، است که بر اساس بیش از ۱۲۷ منبع داخلی و بین‌المللی از سال 1393 تا 1404 (2014 تا 2025 میلادی) انجام شده ‌است. هدف اصلی، نقشه‌برداری از وضعیت موجود پژوهش‌ها در محورهای کلیدی عدالت سلامت، تهدیدات زیستی و پدافند زیستی، بحران کم‌آبی، ریزگردها و اثرات سلامت اجتماعی حاشیه‌نشین‌ها، هم‌افزایی نهادی و آینده‌نگاری تهدیدات نوین است. روش‌ها: روش انجام مطالعه حاضر بر پایه چارچوب Arksey و O'Malley (2005) و PRISMA-ScR بنا شده که شامل جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های SID ،PubMed ،Scopus و گزارش‌های رسمی، غربالگری با معیارهای ورود/خروج، استخراج داده با ابزارهای کمی (ضریب جینی، آمار موران) و کیفی و تحلیل SWOT برای هر محور می باشد. یافته‌ها: یافته های مطالعه نشان‌دهنده نابرابری‌های پایدار در عدالت سلامت هستند: ضریب جینی توزیع پزشکان عمومی 0/223- 0/438 (بالاتر از میانگین کشوری 0/19- 0/22)، با تمرکز بیش از ۶۰ درصد منابع در شهرهای اصلی، تهدیدات زیستی، مانند بیوتروریسم، جزو پنج تهدید اصلی جهانی رتبه‌بندی شده، با شبیه‌سازی تأثیر 50-30 درصد بر جامعه. نتیجه‌گیری: بسیج جامعه پزشکی در کووید-۱۹ بیش از 75-65 درصد مناطق حاشیه‌ای را پوشش داد و جهادگران سلامت بیش از ۱۲۰۰۰۰ خدمت رایگان ارائه کردند. بحران کم‌آبی با افت سالانه 80-50 سانتی‌متر آب زیرزمینی همراه است، که مدل‌های مشارکتی مشارکت کشاورزان را 40-30 درصد افزایش می‌دهد. در این راستا پیش‌بینی تا 1415 افزایش 25-18 درصد ناقلین مهاجم را نشان می‌دهد. ریزگردها (ذرات معلق 10 میکرون تا µg/m³ 3000) منجر به افزایش 65-45 درصد بستری تنفسی کودکان و 45-30 درصد اختلالات روانی در حاشیه‌نشین‌ها با سرمایه اجتماعی پایین می‌شود که نتایج سلامت را 35-28 درصد ضعیف‌تر می‌کند. هم‌افزایی نهادی HSE ریسک زیستی را 30-20 درصد کاهش داده و پوشش خدمات مرزی را تا 80 درصد افزایش می‌دهد. تحلیل SWOT خلأهایی مانند نبود مدل‌های یکپارچه چندمتغیره را برجسته می‌کند. پیشنهادها شامل اجرای پژوهش ساختارمند دامنه‌ای جامع برای تلفیق داده‌ها و سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است. این مطالعه مبنایی علمی برای همایش "بسیج، توسعه و امنیت پایدار در جنوب شرق ایران" فراهم می‌آورد تا پیوند علم و عمل تقویت شود.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246431_08fd7763b3823e91aed768468eb07f8f.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 The Importance of Addressing Climate Change in Reassessing the Role of Basij in Health Provision and Promotion in Southeastern Iran اهمیت توجه به تغییر اقلیم در بازخوانی نقش بسیج در تامین و ارتقاء سلامت در جنوب شرق کشور 193 207 246563 10.30491/jcm.2026.246563 FA محمد رضا واعظ مهدوی بنیاد همدلان آینده نگر ایران، همدلان آینده نگر سیستان و بلوچستان (هاسب)، پژوهشکده عدالت در سلامت، دانشگاه شاهد، تهران، ایران Journal Article 2025 08 26 Background and Aim: Sistan and Baluchestan Province, the largest province in southeastern Iran, despite its strategic geographic location and predominantly young population, faces substantial disparities in development, infrastructure, and health indicators compared with national averages. This study aimed to analyze the health status of the province, identify the major healthcare challenges, and examine the effects of social determinants of health and climate change on health conditions and service delivery. Methods: This study was conducted using a descriptive-analytical review of official reports, documentary evidence, and available research related to health and development in Sistan and Baluchestan Province. Secondary data were obtained from reports of the Hamdelan Ayandehnegar Foundation of Sistan and Baluchestan (HASB), the Ministry of Health, and other relevant institutions. Health indicators, healthcare infrastructure, and the provincial health service network were analyzed, with particular attention to disparities from national averages and the impact of broader social and environmental determinants. Results: The findings indicate that health and development indicators in Sistan and Baluchestan are significantly lower than the national average. Life expectancy in the province is estimated to be approximately 7 years lower than the national mean, reflecting a considerable burden of health inequality and structural deprivation. Major healthcare challenges include high mortality and disability due to traffic accidents, communicable diseases, malnutrition, and population-related issues such as migration, addiction, and genetic and familial disorders. In addition, major deficiencies were identified in healthcare infrastructure, including shortages of more than 400 health houses, nearly 100 comprehensive health centers, and insufficient hospital space and bed capacity, particularly in the southern parts of the province. The findings also suggest that social determinants of health and climate-related factors, especially water scarcity, drought, intense rainfall, flooding, soil erosion, and desertification, play an important role in aggravating underdevelopment and health inequalities in the region. Conclusion: Improving health status and reducing inequalities in Sistan and Baluchestan require urgent expansion of healthcare infrastructure, completion of the health service network, accelerated construction and equipping of health and hospital facilities, and implementation of intersectoral interventions addressing water management, flood prevention, watershed management, and environmental degradation. Integrated policy measures targeting both healthcare system deficiencies and broader social and climatic determinants are essential for sustainable health improvement in the province. زمینه و هدف: استان سیستان و بلوچستان به‌عنوان پهناورترین استان جنوب ‌شرق ایران با موقعیت جغرافیایی ویژه و جمعیت نسبتاً جوان، از لحاظ شاخص‌های توسعه‌ای، زیرساختی و بهداشتی در برابر میانگین ملی دارای شکاف‌های قابل توجهی است. این مطالعه با هدف تحلیل وضعیت سلامت و شناسایی چالش‌های اصلی بهداشت و درمان استان و همچنین بررسی اثرات متغیرهای اجتماعی سلامت و تغییر اقلیم بر ابزارها و خدمات سلامت انجام شد. روش‌ها: این مطالعه از مرور و تحلیل گزارش‌های رسمی و پژوهشی مرتبط با سلامت و توسعه در استان استفاده کرده است. داده‌های ثانویه از بنیاد همدلان آینده‌نگر سیستان و بلوچستان (هاسب)، بنیاد پیشنهادی و گزارش‌های وزارت بهداشت و سازمان‌های مرتبط بهداشت و درمان جمع‌آوری و تحلیل شدند. با تمرکز بر شاخص‌های سلامت، شبکه بهداشتی-درمانی، و زیرساخت‌های بهداشت، به‌طور توصیفی-تحلیلی فاصله با میانگین ملی و اثر عوامل فرابخشی بررسی گردید. گزارش‌ها حاکی از احداث و تکمیل برخی زیرساخت‌های بهداشتی است (مثلاً بیش از 400 خانه بهداشت، نزدیک به 100 مرکز جامع سلامت و بهبود شبکه بهداشتی-درمانی، تکمیل 4 بیمارستان با 612 تختخواب در چهار شهر) و نیازهای فوری در حوزه‌های بیمارستانی به‌ویژه در منطقه جنوب استان مطرح می‌شوند. یافته‌ها: شاخص‌های سلامت و توسعه در استان به‌طور معنی‌داری پایین‌تر از میانگین ملی است؛ فاصله‌ای در حدود چند سال در برخی شاخص‌ها وجود دارد (مثلاً امید به زندگی)؛ جمعیت جوان استان با فشارهای سلامت و دسترسی محدود به خدمات پایه سلامت مواجه است؛ کمبودهای کلیدی در زیرساخت‌های بهداشتی و فضای درمانی، به‌ویژه در مناطق جنوبی، و نیاز به توسعه سریع مجموعه‌ای از خدمات سلامت مشاهده می‌شود؛ چالش‌های عمده بهداشت و درمان شامل مرگ‌ومیر و معلولیت ناشی از تصادفات، بیماری‌های واگیردار، سوءتغذیه و وجود ملاحظات جمعیتی- اجتماعی (مهاجرت، اعتیاد، بیماری‌های ژنتیک/خانوادگی) است؛ تغییر اقلیم و مسائل آب و اقلیم خشک با بیابان‌زایی و سیلاب‌های محتمل می‌تواند بارهای سلامت را تشدید کند و نیازمند مداخلات فرابخشی در حوزه‌های آبخیزداری و مدیریت محیطی است. نتیجه‌گیری: برای ارتقای سلامت و کاهش نابرابری در سیستان و بلوچستان، ضروری است توسعه زیرساخت‌های بهداشتی و درمانی با سرعت بیشتری انجام شود، شبکه بهداشتی-درمانی تکمیل و تجهیزات و فضاهای بیمارستانی تقویت گردد، و مداخلات فرابخشی با تمرکز بر مدیریت منابع آب، تغییر اقلیم و بهبود شرایط اجتماعی سلامت اجرا شود. سیاست‌گذاری‌ها باید به سمت تقویت ظرفیت‌های اجرایی در شهرستان‌ها، بهبود دسترسی به خدمات پایه سلامت و پاسخ‌گویی مناسب به چالش‌های جمعیتی و محیطی حرکت کند.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246563_dfae04e7a0105e6e28cfba4bed704871.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 Explaining the Structure and Health Infrastructure of Sistan and Baluchestan Province: Capacities, Challenges, and Proposed Strategies تبیین ساختار و محمل سلامت استان سیستان و بلوچستان: ظرفیت ها، چالش ها و راهبردهای پیشنهادی 208 214 246564 10.30491/jcm.2026.246564 FA فاطمه رخشانی گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 14 Background and Aim: This study examines the health status of Sistan and Baluchestan province and analyzes it from the perspective of capacities, challenges, and necessities for sustainable development. Its main goal is to provide practical suggestions for the comprehensive development of the province. Methods: The data for this study were obtained using statistics from the Statistical Center of Iran, studies conducted at the provincial level, information published by the Ministry of Health and Medical Education, as well as experiences gained in the world and the province, and interviews with some stakeholders. Results: The province’s important capacities include an extensive health network, local human resources such as community health workers (Behvarz), the capacity of universities of medical sciences, and the possibility of inter-sectoral and international cooperation to control border diseases. On the other hand, the province faces serious problems such as geographical dispersion, lack of infrastructure, lack of specialized personnel, management instability, unscientific interventions, poverty, malnutrition, lack of clean water, and high prevalence of diseases such as thalassemia, tuberculosis, diabetes, and hypertension. Also, this study shows that many of the province’s health indicators are still lower than the national average. The average age of those who die in this province is 50 years, which is the lowest compared to other provinces in the country and 20 years behind the highest province. Studies show that although more than 50% of the province's population is located in rural areas, unfortunately, the health and treatment network of this province, especially in Iranshahr University of Medical Sciences and Chabahar Faculty of Medical Sciences, has not yet been completed. Conclusion: Appropriate strategies in the short term to resolve problems include selecting permanent managers with a plan, justifying policymakers, completing health houses and health centers, and increasing mobile health teams, doctors, midwives, emergency services, and medicine. In the medium term, establishing a regional reference center for border infectious disease control, targeted training of local specialist personnel, strengthening the infrastructure of safe water in villages, and developing roads, and in the long term, developing a comprehensive local health plan are appropriate to improve the situation. Overall, strategic attention to the health of this province is essential for national development because it can become a model for the entire country, especially deprived areas. زمینه و هدف: این تحقیق به بررسی وضعیت سلامت در استان سیستان و بلوچستان می‌پردازد و آن را از منظر ظرفیت‌ها، چالش‌ها و ضرورت‌های توسعه پایدار تحلیل می‌کند. و هدف اصلی آن ارائه پیشنهادات کاربردی برای توسعه همه جانبه استان می‌باشد. روش‌ها: داده‌های این مطالعه با استفاده از آمارهای مرکز آمار ایران، مطالعات انجام شده در سطح استان اطلاعات منتشر شده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و نیز تجارب کسب شده در جهان و استان و مصاحبه با برخی دست اندرکاران به دست آمده است. یافته‌ها: از ظرفیت‌های مهم استان می‌توان به شبکه گسترده بهداشتی- درمانی، نیروی انسانی بومی مانند بهورزان، توان دانشگاه‌های علوم پزشکی و امکان همکاری‌های بین‌بخشی و بین‌المللی برای کنترل بیماری‌های مرزی اشاره کرد. در مقابل، استان با مشکلات جدی مانند پراکندگی جغرافیایی، کمبود زیرساخت، کمبود نیروی متخصص، ناپایداری مدیریتی، مداخلات غیرعلمی، فقر، سوءتغذیه، کمبود آب سالم و شیوع بالای بیماری‌هایی مانند تالاسمی، سل، دیابت و فشار خون روبه‌رو است. همچنین، این تحقیق نشان می‌دهد بسیاری از شاخص‌های سلامت استان هنوز پایین‌تر از میانگین کشور است. میانگین سن فوت‌شدگان در این استان برابر با 50 سال است که در مقایسه با بقیه استان های کشور پایین‌ترین و 20 سال با بهترین استان فاصله دارد است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که با وجود آنکه بیش از 50 درصد جمعیت استان در مناطق روستایی مستقر هستند متأسفانه هنوز شبکه بهداشت و درمان این استان به خصوص در دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر و دانشکده علوم پزشکی چابهار تکمیل نشده است. نتیجه‌گیری: از راهبردهای مناسب در کوتاه مدت برای رفع مشکلات می توان به انتخاب مدیران ماندگار و با برنامه، توجیه سیاستگزاران، تکمیل خانه‌های بهداشت و مراکز بهداشتی-درمانی و افزایش تیم‌های سلامت سیار، پزشکان، ماماها، اورژانس و دارو اشاره کرد. در میان مدت ایجاد مرکز مرجع منطقه‌ای کنترل بیماری‌های عفونی مرزی، تربیت هدفمند نیروی بومی متخصص، تقویت زیرساخت آب سالم در روستاها و توسعه جاده‌ها و در بلند مدت تدوین نقشه جامع سلامت بومی برای بهبود وضعیت مناسب هستند. در مجموع، توجه راهبردی به سلامت این استان برای توسعه ملی ضروری است زیرا می‌تواند به الگویی برای کل کشور به ویژه نقاط محروم تبدیل شود.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246564_5592f8d2511291e8a7cb1b476b984e4f.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 The Relationship Between Security and Health in Various Dimensions, with Emphasis on the Strategic Region of South East of Iran رابطه امنیت با سلامت در ابعاد مختلف با تأکید بر منطقه راهبردی جنوب شرق ایران 215 226 246565 10.30491/jcm.2026.246565 FA حسن عراقی زاده مرکز تحقیقات تروما، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران محمد قراری اداره بهداشت، امداد و درمان ستادکل نیروهای مسلح، تهران، ایران حبیب صدر مرکز تحقیقات جراحی تروما، دانشگاه علوم پزشکی آجا، تهران، ایران Journal Article 2025 10 09 Background and Aim: In strategic studies, sustainable security goes beyond military-centric approaches and emphasizes human, social, economic, biological, and health dimensions. In this framework, public health, as a key element, plays a central role in creating long-term stability and decreasing society's vulnerabilities. South - east of iran due to sensitive geopolitical location, long land and water borders with neighboring countries, environmental biology challenges such as chronic droughts, dust storms, and outbreaks of infectious diseases, and socio - economic issues, the influence of terrorist groups and smugglers, is a region where health has a great impact on the sustainability of national security. Methods: This research, with a descriptive - analytical approach with a comprehensive review of internal and foreign resources, deals to deep analysis of the role of health in sustainable security. After multi-stage screening, 60 documents were finally selected and analyzed after coding. Results: The findings of the research show that security problems and threats, health challenges, and medical infrastructure in the south - east regions, not only reduce the quality of life, but also help to create dissatisfaction and social instability, insecurity, forced immigration and border threats. Conclusion: Developing and upgrading health and medical centres in the south east region, allocating health funds from the security budget to the border, health education programs, tripartite agreements with neighbours, the establishment of health research centres, using modern technologies and health surveillance, integrated investment in border health, Strengthening the health and medical services of the armed forces, the Ministry of Health, social procurement, charities and NGOs, to provide health care services to the people of the region, along with the promotion of social awareness, economic development and creating people-centered security, can improved health and, as a result, sustainable security. زمینه و هدف: در مطالعات راهبردی، امنیت پایدار فراتر از رویکردهای نظامی محور عمل می‌کند و بر ابعاد انسانی، اجتماعی، اقتصادی و زیستی و سلامت تأکید دارد. در این چارچوب، سلامت عمومی به عنوان رکنی کلیدی، نقش محوری در ایجاد ثبات بلند مدت و کاهش آسیب پذیری‌های جامعه ایفاء می‌کند. جنوب شرق ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی حساس، مرزهای طولانی خاکی و آبی با کشورهای همسایه، چالش‌های زیست محیطی مانند خشکسالی‌های مزمن، طوفان‌های گردوغبار و شیوع بیماری‌های عفونی و همچنین مسائل اجتماعی- اقتصادی، نفوذ گروه‌های تروریستی و قاچاقچیان، منطقه‌ای است که سلامت تأثیر زیادی بر پایداری امنیت ملی دارد. روش‌ها: این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی با بررسی جامع منابع معتبر داخلی و خارجی به تحلیل عمیق نقش سلامت در امنیت پایدار می‌پردازد. پس از غربالگری چند مرحله‌ای نهایتاً 60 سند انتخاب و پس از کدگذاری آنالیز انجام شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مشکلات و تهدیدات امنیتی، چالش‌های بهداشتی و کمبود زیرساخت‌های درمانی منطقه جنوب شرق، نه تنها کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد، بلکه به نارضایتی و بی‌ثباتی اجتماعی، ناامنی، مهاجرت‌های اجباری و تهدیدات مرزی دامن می‌زند. نتیجه‌گیری: توسعه و ارتقای مراکز بهداشتی و درمانی در منطقه جنوب شرق، از جمله تخصیص میزان مؤثری از بودجه امنیتی به سلامت مرزی، برنامه آموزشی سلامت، توافق‌های سه جانبه با همسایگان، تأسیس مراکز پژوهش سلامت، استفاده از فناوری‌های نوین و نظارت بهداشتی، سرمایه‌گذاری یکپارچه در سلامت مرزی، تقویت بهداشت و درمان نیروهای مسلح، وزارت بهداشت، تأمین اجتماعی، خیریه و مردم نهاد در راستای ارائه خدمات بهداشتی درمانی به مردم منطقه به همراه ارتقای آگاهی‌های اجتماعی، توسعه اقتصادی و ایجاد امنیت مردم محور می‌تواند موجب ارتقاء سلامت و به دنبال آن امنیت پایدار شود.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246565_2aafee07ce405ad3003be9c69d9ff131.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 The Dichotomy of Development and Deprivation: An Analysis of Health Mega-Challenges and Mega-Opportunities in Southeast Iran in the Coming Decade دوگانگی توسعه و محرومیت: واکاوی ابرچالش‌ها و ابرفرصت‌های سلامت در جنوب شرق ایران در دهه پیش‌رو 227 235 246568 10.30491/jcm.2026.246568 FA علی‌ اکبر حق‌ دوست مرکز تحقیقات HIV و عفونت‌های آمیزشی، پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران سکینه ناروئی مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 10 15 Background and Aim: Southeastern Iran, comprising Sistan and Baluchestan and parts of Kerman and Hormozgan Provinces, is entering a decisive decade. Despite its remarkable natural resources, cultural diversity, and unique geopolitical position, the region faces a combination of distinctive megachallenges and unprecedented opportunities. This study aims to simultaneously analyze these threats and opportunities and identify strategic megachallenges and mega opportunities for overcoming the duality of development and deprivation. Methods: This research employed a mixed-method approach. First, a systematic review of scientific literature, national policy documents, and official reports related to southeastern Iran was conducted. Subsequently, 43 semi structured interviews were carried out with national, provincial, and local experts using purposive sampling. The qualitative data were coded and analyzed through content analysis. Finally, a qualitative synthesis was performed to integrate the documentary and field based findings. Results: The results revealed several major megachallenges in the region, including chronic water scarcity, infrastructural and economic inequalities, vulnerability of health and education systems, weak integrated regional governance, out migration of skilled professionals, and expansion of social harms. Conversely, strategic positioning along international trade corridors, the development of the Makran Coast and the marine based economy, renewable energy potential, mineral capacities, and a young human capital were identified as key mega opportunities. Conclusion: This study demonstrates—through an analytical and forward looking perspective—that linking large scale economic projects with social and health impact frameworks, strengthening regional governance, and enhancing the retention of skilled human resources are essential for navigating the development–deprivation divide. These measures can guide southeastern Iran toward a sustainable and balanced development trajectory. زمینه و هدف: جنوب شرق ایران در آستانه دهه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. این منطقه، شامل سیستان و بلوچستان و بخش‌هایی از کرمان و هرمزگان، با وجود منابع طبیعی، تنوع فرهنگی و موقعیت ژئوپلیتیک کم‌نظیر، با ابرچالش‌ها و فرصت‌های خاص و بی‌نظیری مواجه است. هدف مطالعه، تحلیل هم‌زمان این تهدیدها و فرصت‌ها و استخراج ابرچالش‌ها و ابرفرصت‌های راهبردی برای عبور از دوگانگی توسعه و محرومیت است. روش‌ها: این پژوهش به‌صورت تلفیقی انجام شد. ابتدا مرور نظام‌مند منابع علمی، اسناد بالادستی و گزارش‌های رسمی مرتبط با جنوب شرق کشور صورت گرفت. سپس ۴۳ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان ملی، استانی و شهرستانی به‌شیوه نمونه‌گیری هدفمند انجام و داده‌ها با تحلیل محتوای کیفی کدگذاری و تحلیل شدند. در نهایت، با سنتز کیفی، یافته‌های اسنادی و میدانی تلفیق شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد ابرچالش‌های منطقه شامل بحران مزمن آب، نابرابری زیرساختی و اقتصادی، شکنندگی نظام‌های سلامت و آموزش، ضعف حکمرانی یکپارچه منطقه‌ای، مهاجرت نخبگان و گسترش آسیب‌های اجتماعی است. در مقابل، موقعیت در کریدورهای تجاری، توسعه سواحل مکران و اقتصاد دریامحور، انرژی‌های تجدیدپذیر، ظرفیت معدنی و سرمایه انسانی جوان به‌عنوان ابرفرصت‌های کلیدی شناسایی شد. نتیجه‌گیری: این مقاله با رویکردی تحلیلی و آینده‌نگر نشان می‌دهد پیوند پروژه‌های کلان اقتصادی با پیوست‌های سلامت و اجتماعی، تقویت حکمرانی منطقه‌ای و نگهداشت نیروی انسانی متخصص، کلید عبور هوشمندانه و سلامت‌محور از شکاف توسعه و محرومیت و ورود جنوب شرق ایران به مسیر توسعه پایدار است.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246568_eac5f926639decd7262b353134ca17b4.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 Iranian Civilian mortality due to Iraqi artillery attacks during the imposed war (1980-1988) خسارات انسانی غیرنظامیان ایرانی بر اثر حملات توپخانه‌ای حکومت بعثی عراق در طول جنگ تحمیلی (1367-1359) 236 242 246571 10.30491/jcm.2026.246571 FA شعاع‌الدین فلاح دوست مرکز تحقیقات تروما و جراحی سینا، بیمارستان سینا، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران علی خاجی مرکز تحقیقات سالمندی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 20 Background and Aim: During eight years of Iraq-Iran war (1980-88), many of Iranian cities and villages aimed by Iraqi artillery. The purpose of the present study was to determine civilian casualties resulting from Iraqi artillery attacks at non-military targets thought Iranian territories. Methods: The data collected about Iraqi missile strikes on Iranian cities included the following: date and time, number and type of missiles, cities targeted, and injuries and deaths resulting from impacts of missiles in civilian areas. The data were extracted from a database that was constructed by the army staff headquarters based on daily reports of Iranian army units during the war. Results: During the Iraq-Iran war, at least 3381 artillery attacks at Iranian cities and villages by Iraqi army had been recorded. These attacks resulted to martyrdom of about 2763 civilian and injuries of 16563 others. Twenty cities and 36 villages were aimed by Iraqi artillery. The highest of raids recorded in years 1360 and 1359 and the most deaths reported in years of 1360 and 1359 with 1258 and 1026, respectively. Abadan sustained the highest artillery raids and related Martyrs during eight years of the war. Conclusion: Due to our results and regarding the majority of people who live in our cities near to borders of Iranian territories, it is necessary to carry out preventive programs. Preparing of shelters is necessary in cities near to border. All groups that involve during military acts such as the civilian defense forces (including: Safety Services & Fire Fighting Organization and Iranian Red Crescent Society and volunteers), military forces, Emergency medical services and hospital personals must be trained to counter for these attacks. زمینه و هدف: در طول هشت سال جنگ تحمیلی، تعدادی از شهرها و روستاهای کشورمان مورد حمله توپخانه‌ای ارتش حکومت بعثی عراق قرار گرفتند. هدف از انجام این مطالعه تعیین تلفات انسانی ناشی از حملات توپخانه‌ای عراق به مناطق غیر نظامی ایران در طول هشت سال جنگ تحمیلی می‌باشد. روش‌ها: این مطالعه با همکاری سازمان ایثارگران نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. اطلاعات مورد نیاز از گزارش‌های روزانه واحدهای مختلف نظامی و انتظامی کشور در خلال جنگ تحمیلی که در بایگانی آن سازمان موجود می‌باشد، استخراج شده‌ است. اطلاعات جمع‌آوری شده شامل: تاریخ و زمان حمله، شهر یا روستای مورد حمله قرار گرفته، تعداد شهداء و مجروحین در هر حمله است. یافته‌ها: در طول 8 سال جنگ تحمیلی حداقل 3381 گزارش از حملات توپخانه‌ای ارتش بعثی عراق به مناطق غیر نظامی کشورمان ثبت شده‌ است. شدت این حملات از شلیک یگ گلوله توپ تا گلوله ‌باران متداوم در طول 24 ساعت متغییر بوده است. بر اثر این حملات حداقل 2763 نفر از هموطنان‌مان شهید و 16563 نفر دیگر مجروح شده‌اند. بیشترین تعداد حملات در سال‌های 1360 و 1359 گزارش شده و بیشترین تعداد شهداء نیز به ترتیب با 1258 و 1026 در سال‌های 60 و 59 ثبت شده ‌است. در این حملات 25 شهر و 36 روستا هدف قرار گرفته‌اند. شهر آبادان بیشترین تعداد حمله و همچنین بیشترین تعداد شهید و مجروح را بر اثر این حملات داشته است. نتیجه‌گیری: تهیه دستورالعمل‌های لازم به جهت حفظ و مراقبت از ساکنین شهرها و روستاهای مرزی که ممکن است در خطر چنین حملاتی باشند ضروری می‌باشد. از اقدامات پیشگیرانه می‌توان به موارد ذیل اشاره نمود: ساخت پناهگاه در شهرهای مرزی، آموزش مردم برای حفاظت از خودشان در اینگونه حملات، آموزش پرسنل درمانی و دفاع شهری برای مقابله با حملات توپخانه‌ای.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246571_9626018585f53189be00e81dbd2f8d9c.pdf

موسسه بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت با مشارکت و حمایت علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله (عج) بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت 2717-4026 8 2 2025 11 22 Another Interdisciplinary: A Report on the Healthcare Management in Holy Defense; Narrations of Dr. Parviz Vazirian یک مطالعه بین رشته‌ای: گزارشی درباره کتاب مدیریت بهداشت و درمان در دفاع مقدس؛ روایت‌های دکتر پرویز وزیریان 243 247 246572 10.30491/jcm.2026.556553.1031 FA فرید قاسملو گروه حکمت- طب سنتی و پزشکی در دوران تمدن اسلام و ایران، فرهنگستان علوم پزشکی، تهران، ایران Journal Article 2025 10 31 Background and Aim: In 2024, the three-volume set Healthcare Management in Holy Defense was published. This book represents the latest effort in the historiography of healthcare during the Iraq-Iran War (1980-1988) and is considered one of the most comprehensive works produced in this field to date. Its review will pave the way for identifying another facet of the structure, pillars, and achievements of the country during the Sacred Defense from the perspective of healthcare. Methods: This article is the second attempt by this author to introduce published works in the historiography of healthcare during the Sacred Defense. The historical analysis approach is the methodology employed in both articles. The main focus of this article is on the interdisciplinary nature of this historiography and the effort to involve practitioners of the humanities in this historical narrative. Results: Healthcare Management in Holy Defense in three volumes, strives to present diverse data on the subject. In addition to the observations and efforts of Dr. Parviz Vazirian in his role as the manager of the Khuzestan province health network, a relatively extensive collection of interviews and notes from individuals who played a role in healthcare during the Sacred Defense has been compiled. Furthermore, the text of a collection of laws passed by the Islamic Consultative Assembly (Parliament) and cabinet decrees in this area has been gathered. This data serves as an excellent foundation for future research aimed at achieving an analytical history of healthcare during the Iraq-Iran War. Conclusion: Healthcare Management in Holy Defense is a distinguished work concerning the medicine of the Sacred Defense. The collected data, spanning over 1500 pages, can serve as a source for analytical studies in the field of Sacred Defense medicine, particularly for Master's degree theses. زمینه و هدف: در سال 1403 خوشیدی مجموعة سه جلدی مدیریت بهداشت و درمان در دفاع مقدس از چاپ خارج شد. این کتاب جدیدترین کوشش در زمینه تاریخ‌نگاری بهداشت و درمان در طول جنگ عراق با ایران (1367-1359 خورشیدی)، و یکی از مفصل‌ترین کارهای انجام شده در این زمینه تا کنون به حساب می‌آید و بررسی آن راهگشای رسیدن به بخش دیگری از شناسایی ساختار، ارکان و دستاورهای کشور در جریان دفاع مقدس از منظر بهداشت و درمان خواهد بود. روش‌ها: این مقاله دومین کوشش برای معرفی آثار منتشر شده در زمینه تاریخ‌نگاری بهداشت و درمان دفاع مقدس از سوی مؤلف این سطور به حساب می‌آید. تحلیل تاریخی رویکردی است که در این دو مقاله به کار گرفته شده است. توجه به وجه میان رشته‌ای تاریخ‌نگاری بهداشت و درمان دفاع مقدس و کوشش برای ورود دست‌اندرکاران علوم انسانی در این تاریخ‌نگاری وجه اصلی در این مقاله است. یافته‌ها: مدیریت بهداشت و درمان در دفاع مقدس در سه جلد می‌کوشد داده‌های گوناگونی را دربارة موضوع به‌دست دهد. علاوه بر دیده‌ها و کوشش‌های دکتر پرویز وزیریان در مقام مدیر شبکه بهداری استان خوزستان؛ مجموعه به نسبت وسیعی مصاحبه و یادداشت از کسانی که در دوران دفاع مقدس نقشی در بهداشت و درمان داشته‌اند، جمع‌آوری شده است؛ همچنین، متن مجموعه‌ای از قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی و مصوبات هیئت وزیران در این زمینه گردهم آمده است. این داده‌ها پایه بسیار خوبی برای پژوهش‌های آینده با هدف رسیدن به تاریخ تحلیلی بهداشت و درمان جنگ عراق با ایران به حساب می‌آیند. نتیجه‌گیری: مدیریت بهداشت و درمان در دفاع مقدس اثری مهم درباره پزشکی دفاع مقدس است. داده‌های جمع‌آوری شده در حجمی بیش از 1500 صفحه، می‌تواند به عنوان منبع مطالعات تحلیلی آینده در زمینه پزشکی دفاع مقدس به ویژه در قالب پایان‌نامه کارشناسی ارشد به حساب می‌آید.

https://www.jmedbehrazm.ir/article_246572_de1744e1540f6f264bd1636a90032039.pdf