بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت

بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت

از پشت جبهه تا خط مقدم؛ نقش چند بُعدی زنان‌ در دفاع ‌مقدس از دیدگاه مقام معظم رهبری (مدظله العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
یوسف خجیر 1
ابوالفضل خوشی 2
منوچهر زهیری 3
1 گروه ارتباطات، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه بین‎المللی سوره، تهران، ایران
2 گروه اخلاق پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران
3 دانشکده فرهنگ ‌و ارتباطات، دانشگاه بین‎المللی‌ سوره، تهران، ایران
10.30491/jcm.2024.223888
چکیده
زمینه و هدف: در دین اسلام، زنان همواره از جایگاه والا و تأثیرگذاری برخوردار بوده‌اند. اسلام همواره با تأکید بر کرامت و حقوق زنان، نقش آنان را در عرصه‌های مختلف اجتماعی، فرهنگی و حتی نظامی مورد توجه قرار داده است. در تاریخ اسلام، زنان نه تنها به عنوان همسران و مادرانی فداکار، بلکه به عنوان الگوهایی مقاوم و ایثارگر در صحنه‌های مختلف حضور داشته‌اند. بسیاری از مطالعات فمینیستی و غربی، نقش زنان در جنگ­ ها را یا نادیده می ­گیرند یا آن را در چارچوب دیدگاه­ های سکولار تحلیل می­کنند، نقش زنان در دوران دفاع مقدس ایران به عنوان یک موضوع کلیدی در تاریخ معاصر، نسبت به سایر موضوعات پژوهشی کمتر مورد توجه پژوهشگران و تحلیلگران قرار گرفته است، دیدگاه رهبر ایران به عنوان یک مرجع دینی و سیاسی، ترکیبی منحصربه فرد از مفاهیم اسلامی، انقلابی و ملی گرایانه در تحلیل نقش زنان در جنگ تحمیلی را می تواند ارائه دهد.
روش‌ها: این پژوهش با روش تحلیل مضمون با رویکرد آتراید (Attride) در 3 مرحله فراگیر، سازمان­ دهنده و پایه و با نمونه ­گیری نظری از نوع هدفمند و ملاک محور و روش فیش برداری از بیانات مقام معظم رهبری از سال 1361 لغایت مهر 1403 انجام شد.
یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که زنان در دوران دفاع مقدس نقشی چند بُعدی و تعیین‌کننده در عرصه‌های خانواده، جبهه جنگ، اجتماع و پیشگاه الهی ایفاء کرده‌اند. بر اساس تحلیل بیانات مقام معظم رهبری، زنان نه‌تنها در نقش حامیان روانی و عاطفی رزمندگان و تربیت‌کنندگان نسل آینده ظاهر شدند، بلکه در میدان نبرد نیز به‌عنوان رزمنده، فرمانده، شهید و جانباز مشارکت داشتند. این نقش‌آفرینی فراتر از یک مسئولیت فردی یا خانوادگی، به عاملی تأثیرگذار در شکل‌گیری هویت اجتماعی زنان مسلمان و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت تبدیل شد.
نتیجه‌گیری: زنان با ایستادگی، فداکاری و اعتقاد عمیق به ارزش‌های اسلامی، نه‌تنها موجب پیروزی در جنگ، بلکه زمینه‌ساز تحولات بنیادین در جایگاه اجتماعی و فرهنگی خود در دوران پساجنگ شدند. 
کلیدواژه‌ها
زن
انقلاب اسلامی
دفاع مقدس
جنگ
تحلیل مضمون
  1. Rahimpoor F, Khorasani E. The scientific role of women in early Islam. 2017. Available from: https://civilica.com/doc/713395 [In Persian]
  2. Mahdavirad MA, Fatahizadeh F. Foundations of the character of women from the Islamic viewpoint. Journal of Humanities. 2002;11(40): 197-224. [In Persian]
  3. Shakibirad A, Amiri H. The role of women in military and support in wars. First National Conference on Command and Management in Future Wars; 2023. Available from: https:// civilica.com/doc/1902121 [In Persian]
  4. Andrabi S. New wars, new victimhood, and new ways of overcoming it. Stability: International Journal of Security and Development. 2019;8(1). doi:10.5334/sta.665
  5. Koolaee E. The impact of Iraq-Iran war on social roles of Iranian women. Middle East Critique. 2014;23(3):277-91. doi:10.1080/19436149.2014. 949937
  6. Shariati Z. Martyrs and women's sacrifices during the Sacred Defense as narrated by statistics. Payam-e Zan. 2018;27(315):49. doi:10.22081/ mow.2018.66362
  7. Ansari Z, Pouralkhas S, Salahi A. The Role of Women in domain war and its reflection in the works of women writers. Doctoral dissertation, University of Mohaghegh Ardabili; 2016. [In Persian]
  8. Butler J, Trouble G. Feminism and the Subversion of Identity. Gender trouble. 1990;3(1):3-17.
  9. Ahmadpour A, Fathi A. The anthropological position of women in Islam and western civilization from Imam Musa Sadr's point of view. 2024 [cited 2025 Apr 17]. Available from: https://civilica.com/doc/1997805
  10. Bassford C. Clausewitz and his Works. US Army War College, Department of Distance Education, Course. 2016;2:30.
  11. Shaw M. The new Western way of war: Risk-transfer war and its crisis in Iraq. Polity; 2005.
  12. Varzi R. Warring souls: Youth, media, and martyrdom in post-revolution Iran. Duke University Press; 2006.
  13. Enloe C. Bananas, beaches and bases: Making feminist sense of international politics. Univ of California Press; 2014.
  14. Imam Khomeini. Sahifa-ye Noor. Tehran: Organization of Islamic Revolution Documents; 1983. pp 256. [In Persian]
  15. Khamenei A. Statements at the meeting of participants in the World Summit on "Women and Islamic Awakening". 2012 July 11. Available from: https://khl.ink/f/20388
  16. Braun V, Clarke V. Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology. Qualitative research in Psychology. 2006;3(2):77-101.
  17. Namey E, Guest G, Thairu L, Johnson L. Data reduction techniques for large qualitative data sets. Handbook for Team-Based Qualitative Research. 2008;2(1):137-61.
  18. Attride-Stirling J. Thematic networks: an analytic tool for qualitative research. Qualitative Research. 2001;1(3):385-405.
  19. Creswell JW, Poth CN. Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing Among Five Approaches. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage Publications; 2018.
  20. Daneshvar H, Karami MT, Zokaei MS. A feminine narrative of the Iran-Iraq war; lived experiences of Khuzestani women residing in "Shahrak Shahid Beheshti, Mashhad." JCSC. 2023;19(72):119-46. Available from: https:// www.jcsc.ir/article_255149_03a4937e9a1f6026c81bbacb10a5faac.pdf
  21. Miri S. Investigating the Role of Women in the Sacred Defense Based on the Memory-Writing "The Last Sunday" (Memoirs of Masoumeh Ramehormozi). Journal of Holy Defense Studies. 2019;18(5):49-68. Available from: https://www. noormags.ir/view/fa/articlepage/1728349
  22. Hoseini AS, Asimozneb A, Banadaki KK. Anthropological Study of Women's Narratives during the War with an Ethical Approach. International Journal of Ethics and Society. 2022;3(4):1-7. doi:10.52547/ijethics.3.4.1
  23. Chinkin C, Kaldor M, Yadav P. Gender and new wars. Stability: International Journal of Security and Development. 2020;9(1). doi:10.5334/sta.733
  24. Nikoo Parvar Yazdi M, Taftiyan A, Khajeh Mahmoudabadi H, Nazemi M. Designing a Pattern for Investors' Risk Sentiment in Annual Reports Using Phenomenology Approach and Attride-Stirling's Thematic Analysis. Journal of Investment Knowledge. 2024;13(52):983-1009.
  25. De Beauvoir S. The second sex. In Classic and Contemporary Readings in Sociology. Routledge. 2014. pp 118-123.

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 23 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1403