زمینه و هدف: این مطالعه مروری دامنه‌ای بر پژوهش‌های مرتبط با توسعه پایدار و امنیت در جنوب شرق ایران، با تمرکز بر استان سیستان و بلوچستان، است که بر اساس بیش از ۱۲۷ منبع داخلی و بین‌المللی از سال 1393 تا 1404 (2014 تا 2025 میلادی) انجام شده ‌است. هدف اصلی، نقشه‌برداری از وضعیت موجود پژوهش‌ها در محورهای کلیدی عدالت سلامت، تهدیدات زیستی و پدافند زیستی، بحران کم‌آبی، ریزگردها و اثرات سلامت اجتماعی حاشیه‌نشین‌ها، هم‌افزایی نهادی و آینده‌نگاری تهدیدات نوین است.
روش‌ها: روش انجام مطالعه حاضر بر پایه چارچوب Arksey و O'Malley (2005) و PRISMA-ScR بنا شده که شامل جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های SID ،PubMed ،Scopus و گزارش‌های رسمی، غربالگری با معیارهای ورود/خروج، استخراج داده با ابزارهای کمی (ضریب جینی، آمار موران) و کیفی و تحلیل SWOT برای هر محور می باشد.
یافته‌ها: یافته های مطالعه نشان‌دهنده نابرابری‌های پایدار در عدالت سلامت هستند: ضریب جینی توزیع پزشکان عمومی 0/223- 0/438 (بالاتر از میانگین کشوری 0/19- 0/22)، با تمرکز بیش از ۶۰ درصد منابع در شهرهای اصلی، تهدیدات زیستی، مانند بیوتروریسم، جزو پنج تهدید اصلی جهانی رتبه‌بندی شده، با شبیه‌سازی تأثیر 50-30 درصد بر جامعه.
نتیجه‌گیری: بسیج جامعه پزشکی در کووید-۱۹ بیش از 75-65 درصد مناطق حاشیه‌ای را پوشش داد و جهادگران سلامت بیش از ۱۲۰۰۰۰ خدمت رایگان ارائه کردند. بحران کم‌آبی با افت سالانه 80-50 سانتی‌متر آب زیرزمینی همراه است، که مدل‌های مشارکتی مشارکت کشاورزان را 40-30 درصد افزایش می‌دهد. در این راستا پیش‌بینی تا 1415 افزایش 25-18 درصد ناقلین مهاجم را نشان می‌دهد. ریزگردها (ذرات معلق 10 میکرون تا µg/m³ 3000) منجر به افزایش 65-45 درصد بستری تنفسی کودکان و 45-30 درصد اختلالات روانی در حاشیه‌نشین‌ها با سرمایه اجتماعی پایین می‌شود که نتایج سلامت را 35-28 درصد ضعیف‌تر می‌کند. هم‌افزایی نهادی HSE ریسک زیستی را 30-20 درصد کاهش داده و پوشش خدمات مرزی را تا 80 درصد افزایش می‌دهد. تحلیل SWOT خلأهایی مانند نبود مدل‌های یکپارچه چندمتغیره را برجسته می‌کند. پیشنهادها شامل اجرای پژوهش ساختارمند دامنه‌ای جامع برای تلفیق داده‌ها و سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد است. این مطالعه مبنایی علمی برای همایش "بسیج، توسعه و امنیت پایدار در جنوب شرق ایران" فراهم می‌آورد تا پیوند علم و عمل تقویت شود.