زمینه و هدف: جنوب شرق ایران در آستانه دهه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد. این منطقه، شامل سیستان و بلوچستان و بخش‌هایی از کرمان و هرمزگان، با وجود منابع طبیعی، تنوع فرهنگی و موقعیت ژئوپلیتیک کم‌نظیر، با ابرچالش‌ها و فرصت‌های خاص و بی‌نظیری مواجه است. هدف مطالعه، تحلیل هم‌زمان این تهدیدها و فرصت‌ها و استخراج ابرچالش‌ها و ابرفرصت‌های راهبردی برای عبور از دوگانگی توسعه و محرومیت است.
روش‌ها: این پژوهش به‌صورت تلفیقی انجام شد. ابتدا مرور نظام‌مند منابع علمی، اسناد بالادستی و گزارش‌های رسمی مرتبط با جنوب شرق کشور صورت گرفت. سپس ۴۳ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان ملی، استانی و شهرستانی به‌شیوه نمونه‌گیری هدفمند انجام و داده‌ها با تحلیل محتوای کیفی کدگذاری و تحلیل شدند. در نهایت، با سنتز کیفی، یافته‌های اسنادی و میدانی تلفیق شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد ابرچالش‌های منطقه شامل بحران مزمن آب، نابرابری زیرساختی و اقتصادی، شکنندگی نظام‌های سلامت و آموزش، ضعف حکمرانی یکپارچه منطقه‌ای، مهاجرت نخبگان و گسترش آسیب‌های اجتماعی است. در مقابل، موقعیت در کریدورهای تجاری، توسعه سواحل مکران و اقتصاد دریامحور، انرژی‌های تجدیدپذیر، ظرفیت معدنی و سرمایه انسانی جوان به‌عنوان ابرفرصت‌های کلیدی شناسایی شد.
نتیجه‌گیری: این مقاله با رویکردی تحلیلی و آینده‌نگر نشان می‌دهد پیوند پروژه‌های کلان اقتصادی با پیوست‌های سلامت و اجتماعی، تقویت حکمرانی منطقه‌ای و نگهداشت نیروی انسانی متخصص، کلید عبور هوشمندانه و سلامت‌محور از شکاف توسعه و محرومیت و ورود جنوب شرق ایران به مسیر توسعه پایدار است.